Bu haber yazımızda Estonya’daki skandalın ardından bu küçük ülkeye bakacağız. Haber yazısını hazırlarken Türkiye’ye de biraz bakmadan geçemedik.
Ukrayna Mühimmat Skandalı Estonya Savunma Bakanı’nı İstifa Ettirdi
Estonya Savunma Bakanı Hanno Pevkur, Ukrayna için tedarik edilmesi planlanan ancak kusurlu çıkan ya da hiç teslim edilmeyen mühimmatlar nedeniyle patlak veren 70 milyon euroluk skandalın ardından görevinden istifa etti. Sayıştay raporu ve muhalefetin yoğun baskıları sonucunda gelen bu istifanın ardından Pevkur, hatadan kişisel olarak sorumlu olmadığını savundu. Eski bakan, kontrat müzakerelerinin doğrudan Savunma Bakanlığına bağlı RKIK (Estonya Devlet Savunma Yatırımları Merkezi) kurumu sorumluluğunda yürütüldüğünü belirtti.
Rusya’nın 2022 yılında Ukrayna’ya yönelik işgal girişimini başlatmasından bu yana Estonya, Ukrayna’ya toplamda 1,1 milyar euronun üzerinde yardım sağladı. Ülke nüfusuna ve ekonomik büyüklüğüne oranlandığında Estonya, dünyada Ukrayna’ya GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) başına en çok yardım eden ülkelerin başında yer almaktadır.
Türkiye İle Ekonomik Kapasite ve Gerçek Üretim Gücü Karşılaştırması
Konya’dan az büyük bir ülke olan Estonya Türkiye’den arazi bakımından %94,2 (45.339 km² – 783.562 km², nüfus bakımından ise %98,4 daha küçüktür (1,36 milyon- 86,3 milyon). Bu karşılaştırmaya göre Estonya’nın Ukrayna savaşındaki durumu Ayranı yok içmeye…” atasözümüzü hatırlatıyor.
Estonya’nın 2025 yılındaki nominal ekonomik büyüklüğü (GSYİH) bugünün piyasa fiyatlarıyla 41,6 milyar eurodur. Enflasyondan arındırılmış “gerçek üretim gücü” ise Eurostat ve yerel istatistik kurumlarının 2015 yılını baz alan sabit fiyat hesaplamalarına göre 21,3 milyar euro seviyesindedir. 2025 yılında yüzde 0,6 oranında mütevazı bir büyüme kaydeden Estonya ekonomisinin, IMF tahminlerine göre bu yıl (2026) yüzde 1 ila 1,6 arasında bir büyüme yakalaması beklenmektedir.
Buna karşılık Türkiye’nin 2025 yılı nominal ekonomik büyüklüğü yaklaşık 1,47 trilyon euro (yaklaşık 1,59 trilyon Amerikan doları) olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’nin 2025 yılında ürettiği mal ve hizmetlerin 2009 yılının para değerine sabitlenerek hesaplanan karşılığı (zincirlenmiş hacim endeksiyle gerçek üretim gücü) ise kabaca 37,8 trilyon Türk lirasıdır (bu miktar yaklaşık 1,2-1,3 trilyon euroluk bir baz fiyata denk gelmektedir). Türkiye ekonomisi, bu gerçek üretim gücü üzerinden 2025 genelinde yüzde 3,6 reel büyüme kaydetmiştir. IMF Türkiye’nin 2026 büyüme beklentisini ise yüzde 2,9 olarak veriyor. IMF, Ocak 2026 raporunda Türkiye ekonomisi için yüzde 4,2’lik bir büyüme öngörmüştü. Ortadoğu’daki savaş ve artan petrol fiyatları nedeniyle bu beklenti giderek düşürüldü.
Yolsuzluk Endeksi’ndeki Uçurum ve Yoksulluk
Ekonomik ölçeklerdeki Türkiye lehine çok büyük farka rağmen, yönetim şeffaflığı açısından iki ülke taban tabana zıt bir görünüm sergilemektedir. Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün verilerine göre Estonya, Dünya Yolsuzluk Algısı Endeksi’nde 12’nci sırada yer alarak dünyanın kamu yönetimi en temiz ülkelerinden biri olmuştur. Türkiye ise ne yazık ki aynı endekste 124’üncü sıradadır.
Estonya’da fiyatlar daha düşük olduğundan net asgari ücret 886 SGP (Satın Alma Gücü Standardı) iken bu rakam Türkiye’deki yüksek enflasyon ve temel gıda/barınma maliyetlerindeki aşırı artış, bu paranın fiili alım gücünü hızla eritmesi nedeniyle ülkemizde bu takam 620-650 SGP’dir. Öye yandan asgari ücretliler Estonya’da nüfusun yüzde 5’i iken ülkemizde yüzde 45’idir.
Estonya nüfusunun yüzde 19,5’i yoksulluk riski altındayken Türkiye yüzde 23,4 ile Avrupa birincisidir. Estonya çocuklara sosyal yardım yaptığından durumu “dengeli” görünürken Türkiye’de çocuk yoksulluğu yüzde 36,8 gibi kritik bir seviyededir. Estonya’da yaşlıların (65 yaşı üstü) yoksulluğu yüzde 33,7 gibi skandal düzeydedir. Bu rakam tek yaşayan yaşlılarda yüzde 60’a kadar çıkabiliyor. Türkiye’de ise bu oran yüzde 21,7 gösteriliyor.
Barış Karşıtlığı
Estonya egemenleri Rusya’ya karşı savaşı kışkırtan devletlerin başlarında geliyor. Estonya, Ukrayna’ya GSYİH’sine oranla dünyada en çok askeri yardım yapan ülkedir.
Rusya ile diplomatik ilişkilerini asgari düzeye indirmiş, sınırlarını Rus vatandaşlarına kapatmış ve uluslararası arenada Rusya’ya yönelik en ağır yaptırımların uygulanması için en çok çalışan devletlerden biri olmuştur. Dolayısıyla Rusya ile arası en bozuk devletlerden biridir.
Türkiye hakim güçleri ise bu konuda henüz Estonya kadar tehlikeli bir politika izlemedi. AKP iktidarı bir yandan Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ne dayanarak Boğazlar’ı Rus savaş gemilerine kapatırken ve Rusya’ya ciddi zarar verecek şekilde sürekli SİHA, zırhlı araç ve mühimmat sattı. İktidar diğer yandan ise ‘Tahıl Koridoru Anlaşması’, Antalya Diplomasi Forumu ve İstanbul görüşmeleri gibi diplomatik hamlelerle iki ülkeyi doğrudan masaya oturtarak arabuluculuk rolünde aktif oldu. Her iki politika da barış karşıtıdır ancak Avrupa emperyalistleri Ukrayna savaşında ABD emperyalizmini bile geride bırakan bir savaş taraftarı tutum izledi.
