29 Mart Pazar günü saat 15.00’da Kadıköy’deki Yaykoop Kitabevi’nde düzenlenen “Çin’in Yoksullukla Mücadelesi ve Gençlerin Rolü” başlıklı söyleşi, okurların yoğun ilgisiyle gerçekleşti. Söyleşide, Canut Yayınevi ile İpekyolu Kültür & Edebiyat Yayınları editörü Gülizar Özkaya, güncel olarak Türkçeye kazandırılmış olan Pırlanta Gençler kitabı üzerinden Çin’in kırsal kalkınma politikalarını ve gençliğin bu süreçteki belirleyici rolünü ele aldı.
Çin örneği ve gençliğin rolü vurgusu etrafında derinleşen söyleşinin karşılaştırmalı veriler ışığında gündeme taşıdığı temel sorulardan biri şu oldu:
- Gençlik, sistemden kaçan bir kitle mi olacak, yoksa onu yeniden kuran bir güç mü?
Pırlanta Gençler: CV Değil, Sorumluluk Taşıyan Kuşak
Kitabın merkezindeki gençler, sıradan mezunlar değil. “Pırlanta Gençler”, başta Pekin ve Tsinghua üniversiteleri olmak üzere Çin’in en prestijli kurumlarından mezun olan gençlerden oluşuyor. Bu gençler, yüksek maaşlı şehir kariyerleri yerine gönüllü olarak ve toplumsal sorumluluk bilinciyle kırsal bölgelere giderek kalkınma projelerinde görev alıyor. Büyük şehirlerde kalmak yerine, ulaşımın zor olduğu, piyasanın uğramadığı, yıllarca “geri kalmış” denilip geçilen köylere gidiyorlar.
Çin Komünist Partisi’nin öncülüğünde şekillenen bu modelde gençlik, edilgen bir “istihdam kitlesi” olarak değil; toplumsal dönüşümün aktif öznesi olarak konumlandırılıyor. Eğitim sistemi, bireysel kariyer rekabetinden ziyade kolektif sorumluluk fikrini besleyen bir hat üzerinden ilerliyor. “Halka hizmet” ilkesi, soyut bir slogan olmaktan çıkıp doğrudan kalkınma pratiğinin parçası haline geliyor ve sosyalist bir değerler sisteminin ürettiği tarihsel bir yönelim olarak ortaya çıkıyor. Konfor alanını terk etmek burada bireysel bir kayıp değil, kolektif bir kazanımın parçası olarak anlam kazanıyor.
Gençlerin kırsalda yaptıkları şey klasik anlamda “yardım” değil; üretimi ve yaşamı yeniden kurmak. Toprağı analiz ediyorlar, ürünü dönüştürüyorlar, markalaştırıyorlar, kooperatif kuruyorlar, e-ticareti öğretiyorlar. Bir köyde bataklık, lotus üretimine dönüşüyor. Bir başka yerde tavuk “ürün” olmaktan çıkıp marka haline geliyor. Bir başka köyde 60 yaşındaki bir kadın, internetten satış yaparak küresel pazara açılıyor.
Bu hikâyeler romantik anlatılar değil. Bunlar örgütlü müdahalenin sonuçları.
Bir Ülke: Dipten Zirveye (Tesadüf mü, Tercih mi?)
Bugünün Çin’i çoğu zaman “büyüme rakamlarıyla” konuşuluyor. Oysa söyleşide hatırlatılan tarihsel gerçek daha sert: Devrim öncesinde Çin, kişi başına gelir açısından dünyanın en yoksul ülkeleri arasındaydı. Parçalanmış ekonomi, dışa bağımlılık ve derin kırsal yoksulluk, ülkenin temel manzarasıydı. 1949’la birlikte yalnızca bir devlet değil, sosyalist bir üretim ve örgütlenme modeli inşa edildi. Bu yaklaşım, yoksulluğu piyasanın insafına bırakmak yerine, doğrudan politik bir müdahale alanı olarak ele aldı. Toprak reformları, kamusal planlama ve üretim ilişkilerinin yeniden örgütlenmesi… Bu adımlar yalnızca ekonomiyi büyütmedi; büyümenin kime ait olacağını da belirledi. Bugün gelinen noktada mesele sadece “zenginleşme” değil. Asıl mesele şu:
Yüz milyonlarca insanın yoksulluktan çıkması, sistemli ve kararlı politikaların sonucudur. Yaklaşık 40 yıl gibi tarihsel ölçekte kısa sayılabilecek bir sürede 800 milyondan fazla insanın mutlak yoksulluktan çıkarılması, sosyalist planlama ile örgütlü müdahalenin birleştiği bir sürecin ürünüdür.
Bu ölçekte bir dönüşüm, kapitalist kalkınma anlatılarının sınırlarını fiilen teşhir etmektedir.
Hedefli Yoksullukla Mücadele: Yardım Değil, Dönüşüm
Pırlanta Gençler kitabı üzerinden Çin’in 1949’dan bugüne uzanan yolculuğunu anlatırken, Çin’in yoksullukla mücadele yaklaşımının Batılı kapitalist modellerden ayrıştığı noktaların özellikle altını çizen Özkaya, uzun soluklu bir istatistiğe dikkat çekti:
“1949’da kişi başına gelir yaklaşık 50 dolar düzeyindeyken, 2011’de yaklaşık 5.600 dolar seviyesine ulaşmış, 2020’de ise 10.500 dolar bandına çıkarak aşırı yoksulluğun resmi olarak sona erdirildiği yıl olarak kayda geçmiştir; 2026 yılında kişi başına geliri yaklaşık 14.000–15.000 dolar aralığına erişerek “yüksek gelirli ülkeler” kategorisine yüksen Çin’in, 2049’a doğru kişi başına 40.000–50.000 dolar bandına yaklaşması hedeflenmektedir.”
Bu tablo kendiliğinden oluşmadı. Parti öncülüğünde tüm toplumsal güçlerin seferber edildiği kolektif bir örgütlenme pratiği olarak işledi.
Özellikle Xi Jinping liderliğinde geliştirilen “Hedefli Yoksullukla Mücadele” programıyla birlikte, sosyalist devlet kapasitesinin en yoğun biçimde devreye sokulduğu son evresinde, parti örgütlerinden yerel yönetimlere, kamu kurumlarından stratejik sektörlere; kadın ve gençlik örgütlerinden üniversite ağlarına kadar uzanan bu yapı, ulusal seferberlik ruhu ile milyonlarca insanın doğrudan sürece dahil olduğu bir kalkınma hattı oluşturdu.
Her yoksul hane tek tek kayıt altına alındı. Dijital sistemlerle sürekli izlenir hale getirildi. Yoksulluk, soyut bir kategori olmaktan çıkarıldı; doğrudan müdahale edilen somut bir toplumsal ilişkiye dönüştürüldü. Özel sektör bu sürece dahil edildi. Ama belirleyici olan piyasa olmadı. Kâr mantığı, toplumsal ihtiyaçlara tabi kılındı. Bu, bir serbestleşme değil; yönlendirmedir.
Yani dönüşüm, spontane bir “iyilik hareketi” değil, ideolojik olarak çerçevelenmiş ve kurumsal olarak desteklenmiş bir müdahale alanıdır.
Bize, yoksulluğun yalnızca bir “yardım alanı” değil, çözülmesi gereken bir üretim problemi olduğunu hatırlatır. Mesele, insanlara geçici destek sağlamak değil; onları üretimin, kararın ve gelirin öznesi haline getirmektir. Burada o meşhur fark devreye giriyor:
“Balık Vermek Değil, Zincir Kurmayı Öğretmek”
Birine balık verirsen bir gün doyar. Balık tutmayı öğretirsen hayatı değişir. Ama Çin modeli burada da durmuyor: Balık restoranı açmayı, onu zincire dönüştürmeyi öğretiyor.
Kalkınma: Teknik Değil, Politik Bir Tercih
Pırlanta Gençler kitabı, biz dinleyicilere şunu işaret etti: Yoksullukla mücadele teknik bir mesele değildir. Nasıl bir toplum istediğimizle ilgilidir.
- Yoksulluğu yönetmek de bir tercihtir.
- Onu ortadan kaldırmak da.
Çin deneyimi, ikinci seçeneğin, sosyalist planlama, kolektif örgütlenme ve politik kararlılığın birleştiğinde, tarihsel ölçekte büyük dönüşümlerin mümkün olabildiğini gösteriyor. Söyleşi boyunca anlatılanlar, yalnızca kalkınma değil, yön meselesinin ciddiyetini açıkça kavramamızı sağlıyor.
Bu kıymetli katkıyı erişilebilir yapan ve Pırlanta Gençler’in Türkçeye kazandırılmasını sağlayan Canut Yayınevi ile İpekyolu Kültür & Edebiyat Yayınları’na ve söyleşideki aktarımıyla bu hattı sahici bir açıklıkla okura ulaştıran Gülizar Özkaya’ya ayrıca teşekkür etmek gerekir.
(Pırlanta Gençler isimli kitaba buradaki linkten ulaşabilirsiniz…)
