Bugün 21 Kasım, Dünya Çocuk Hakları Günü. Konumuz, çocuk işçilerin “iş kazası” denilen cinayetlerle katledilmesi. Ve bu günde bile bir çocuk ölümü haberi. İstanbul Avcılar’da bir tekstil atölyesi. 19 Kasım günü yük asansörüne binen 17 yaşındaki Mert Çağlı, asansör halatının kopması nedeniyle 5 metre yüksekten düşerek yaralandı ve iç kanama nedeniyle yaşamını yitirdi. Bir çocuk ölümü daha Çocuk Hakları Günü’nde gazetelere konu oldu.
Hangi kademede olursa olsun bir eğitimci ile konuşulduğunda, istisnasız hepsi her gelen yıl öğrenci profilinin bir öncekinden daha kötü olduğunu söyler. Çocukları okula giden anne babalar da hangi yaşta olursa olsun eğitim sisteminin kendi dönemlerine göre çok bozulduğunu söylerler. Ben de emekli bir öğretmen olarak aynı düşünceye katılıyorum.
Özellikle 1980 darbesi ile temelinden değiştirilen Millî Eğitim politikası, AKP dönemiyle bir eğitim öğretim politikası olmaktan tamamen çıkmış; önü arkası, hedefi sonucu belli olmayan bir yaz-boz tahtasına dönüştürülmüştür. Arzuladığı “kindar dindar” nesli yaratamayan iktidar, uyuşturulan, çeteleşen bir nesil yaratmayı becermiştir. İşsizlikten, çaresizlikten bunalmış gençlerden oluşan devasa bir gençlik ordusunu market tezgâhlarına, AVM’lerin satış reyonlarına, iş yerlerinin güvenlik kulübelerine mahkûm etmeyi becermiştir. En son, Türkiye’nin de taraf olduğu ILO sözleşmeleriyle yasaklanmış olan çocuk işçiliğine MESEM denilen projeyle yasal kılıf bularak çocukları sanayinin dişlilerinde bedava iş gücü olarak çalıştırmayı da becermiştir.
Sözümona MESEM’ler, Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren, öğrencilerin hem lise diploması hem de mesleki yeterlilik belgeleri almasını sağlayan 4 yıllık örgün eğitim sistemidir. Güya çocuklar haftanın 1 günü okulda teorik dersler görürken 4 günü anlaşmalı işletmelerde usta öğreticiler eşliğinde pratik eğitim alır. Oysa gerçek bu değildir. Ortada ne eğitim vardır ne de usta öğretici. Var olan şey, çoğu yerde sadece çocukların çalıştırılması için imzalanmış kâğıtlardır.
12 yıllık zorunlu eğitim projesiyle birer yaygın eğitim kurumu olan çıraklık eğitim merkezleri işlevini kaybetmişti. Her öğrenci zorunlu olarak 12 yıllık örgün öğrenime dâhil olacak, mesleki eğitim meslek liselerinde verilecekti. Sonra AKP, 4+4+4 modeli gibi bir modeli başımıza bela etti. Eğitim öğretime her açıdan büyük darbe vuran bu modelde sekiz yıl kesintisiz eğitim veren ilköğretim okulları kapatıldı. İlköğretim okullarının kimisi ilkokula, kimisi ortaokula çevrilerek birbirinden ayrıldı. Sözümona 12 yıllık eğitim yine zorunluydu ama 4. sınıfı bitirdikten sonra ailelere mesleki eğitim için imam hatip ve açık öğretimin yolu açılmıştı. Açık öğretimde devam takip sistemi işletilmediğinden fiilen zorunlu eğitim 4 yıla düşmüş oldu. Kısa süre içinde ne okulda ne işte olmayan gençlerin oranı yüzde otuzları geçti, çocuk evliliklerinin önü de yeniden açıldı.
Sanayi ara eleman bulamamaktan yakınıyordu. Bakanlık, ellerine altın tepside bir fırsat sundu: MESEM. MESEM kamuoyuna, sözümona bir gün okulda teorik ders görülen, dört gün anlaşmalı iş yerlerinde uygulamalı eğitim alınan, 11. sınıf bittiğinde kalfalık belgesi, 12. sınıf bittiğinde ustalık belgesi alınan, üstelik lise diploması da verildiği için isteyenin, kazanırsa üniversite okuyabileceği ballı çörek olarak anlatıldı.
Her geçen gün gelirleri daha da düşen, çocuklarının örgün eğitime devamını sağlamaya gücü yetmeyen aileler, “Çocuklarımız hem meslek öğrensin hem de üç kuruş para kazansın, erkenden işe atılsın.” düşüncesiyle çocuklarını MESEM’e gönderiyor. Çocuklar, asgari ücretin sadece %30’una, yani 8.422,65 TL’ye uzun vadeli sigorta kaydı yapılmadan çalıştırılıyor.
Ücretleri İşsizlik Sigortası Fonu’ndan işverenlere aktarılıyor. Yani gariban ailelerin çocukları, devletin aylık olarak ödediği 8.422,65 liraya sigortasız olarak (sadece hastalık ve kaza sigortası yapılıyor) açgözlü işverenlere bedava emek gücü olarak hizmet veriyor.
2021 itibarıyla Türkiye’deki tüm Mesleki ve Teknik Anadolu Liseleri de bünyelerinde MESEM programı açabilir hâle getirildi. 81 ildeki tüm OSB’lerde MESEM’ler kuruldu. 25 Aralık 2021’de 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’nda yapılan değişiklik ve tüm OSB’lerde MESEM kurulması hamlesinin ardından bakanlık, kayıtlı öğrenci sayısının 159 binden 1 milyon 405 bine ulaştığını duyurdu. Bu açıklamada MESEM’e kayıtlı kişilerin yaş aralığı ile ilgili bilgi yoksa da Eğitim Reformu Girişimi (ERG) tarafından MEB örgün eğitim verilerinden derlenen analizlerde ise 1,4 milyonluk genel havuzdan yetişkinler ayrıştırılmış; 14-22 yaş grubundaki toplam sayı 400-422 bin bandında, 18 yaş ve altındaki çocukların sayısı 392 bin 887 olarak analiz edilmiştir.
Kâğıt üzerinde “mesleği uygulamalı öğretmek” yazsa da pratikte yapılan şey, yoksul ailelerin çocuklarını okul sıralarından koparıp denetimsiz ve acımasız iş makinelerinin dişlilerine atmaktır. Çocuklar günde 10-12 saat boyunca, yetişkinlerin bile zorlanacağı ağır ve tehlikeli işlerde, devlet teşvikiyle, patronun cebinden neredeyse hiç para çıkmadan asgari ücretin sadece yüzde 30’una çalıştırılıyor. İstisnaları bir kenara bırakalım; çoğu MESEM öğrencisinin mesleği ile yaptığı işin de ilgisi yok, 1 gün okul, 4 gün uygulamalı eğitim de yok. Dümdüz, ağır sanayi de dâhil tam zamanlı işçilik var. Yine istisnalar hariç denetimler de yok. Öğretmenlerin ezici çoğunluğu iş yerine imza almak dışında uğramıyor bile. İmzalar da çoğunlukla toplu olarak hallediliyor. Çocukların çalıştırılması yasak olan işler kimsenin umurunda değil. Bu nedenle de çocuk işçi ölümleri engellenemiyor. Aksine bu vahşetin ve sorumsuzluğun bilançosu her yıl daha da ağırlaşıyor. İSİG (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi) raporları ve TBMM soru önergelerine verilen resmî yanıtlar, kâğıt üzerindeki “eğitim” masalının ardındaki kanlı gerçeği tüm çıplaklığıyla zaten ortaya koyuyor:
- İSİG verilerine göre son 13 yılda Türkiye’de en az 862 çocuk çalışırken hayatını kaybetti.
- 2023-2024 eğitim öğretim döneminde 66, 2024-2025 döneminde 72 olan çocuk işçi ölümleri, 2025-2026 eğitim öğretim yılında yüzde 32 artarak en az 95’e yükseldi. Ölen çocukların 28’i henüz 15 yaşından bile küçüktü.
- Yusuf Tekin, Haziran 2026’da Meclis’te soru önergesine verdiği yanıtta 2016’dan bu yana 3 bin 80 kaza ve 13 ölüm yaşandığını savunurken, yalnızca üç ay sonra, Eylül 2026’daki soru önergesi yanıtında sadece 2025 ve 2026 yıllarında 9 bin 950 iş kazası yaşandığını ve 37 MESEM öğrencisinin hayatını kaybettiğini söyledi.
İşte bunlardan birkaçı. Bunlar ve çok daha fazlası, yasal mevzuatımıza göre çalıştırılmaları yasak olan işleri yaparken öldü:
- 16 yaşındaki Zekai Dikici, elektrik tesisatı işinde çalıştırılırken 25 Eylül 2023 tarihinde Manisa’nın Alaşehir ilçesinde çalıştığı inşaatta 5. kattan düşerek yaşamını yitirdi.
- Henüz 14 yaşındaki Arda Tombul, 9 Ocak 2024’te İstanbul Büyükçekmece’deki bir metal fabrikasında başının sac büküm makinesine sıkışmasıyla ağır yaralandı. Yoğun bakım sürecinin ardından yaşamını yitirdi.
- 16 yaşındaki Eren Dağ, 30 Temmuz 2024 tarihinde tarlada elektrik panosu tamir ederken akıma kapılarak yaşamını yitirdi.
- 16 yaşındaki Alperen Uygun, 11-12 Kasım 2025 tarihinde asansör kurulumu için gittiği inşaatta 3. kattan asansör boşluğuna düşerek yaşamını yitirdi.
- 16 yaşındaki Mahir Buğra Karagön, İşçi Bayramı nedeniyle resmî tatil olan 1 Mayıs 2026’da çalıştırıldığı pastanede raf montajı sırasında elektrik akımına kapılarak yaşamını yitirdi.
- Alperen Enes Ural, Muratcan Eryılmaz, Erol Can Yavuz, Ömer Çakar, Ulaş Dumlu, Halil İbrahim Yağız… Liste uzayıp gidiyor.
Yoksul çocuklar, yoksul anne babalarının kaderini yaşamaktan ne yazık ki kurtulamıyor.
Bugün 20 Kasım, Birleşmiş Milletler tarafından Dünya Çocuk Hakları Günü olarak ilan edilmiş gün. MESEM’e bağlı çalışan çocukların sayısını yukarıda verdik. Peki ya diğerleri? Yine İSİG verilerine göre 2025-2026 yılında ölen çocukların sayısı:
- Hayatını kaybeden 95 çocuğun 28’i 5-14 yaş, 67’si ise 15-17 yaş grubundadır. 5-14 yaş grubundaki çocukların tamamı kayıt dışı çalışırken yaşamını yitirmiştir.
- Ölümlerin 37’si tarım (%39), 27’si sanayi, 18’i inşaat ve 13’ü hizmet sektöründe gerçekleşmiştir.
- Çalışırken ölen çocukların 14’ü mülteci veya göçmen (11 Suriyeli, 2 Afganistanlı, 1 Iraklı) çocuklardan oluşmaktadır.
Oysa yurtsever bir iktidarın gerek pedagojik, gerek toplumsal yarar ve gerekse ekonomik açıdan önünü açacak, bu topraklarda denenmiş ve başarılı olmuş bir eğitim öğretim modeli var: KÖY ENSTİTÜLERİ. Her dönemin ihtiyaçlarına göre revize edilebilecek iş içinde eğitim modeli ile ne çocuklarımız ölür ne de sanayinin çarkları arasında sermayenin kölesi olurlar. Yeter ki yurtsever bir yönetim olsun ülkenin başında.
O günün siyasileri Köy Enstitülerini kapatarak bir eğitim ve kalkınma modelini çöpe attılar; bugünküler ise MESEM’leri geliştirerek çocukların bedenini toprağa gömüyorlar. Kısaca, Köy Enstitüleri çocuklar için umut olmuştu, MESEM’ler ölüm oldu.
Sonuç olarak, sanayi sitelerinin içine açılan meslek liseleri ve MESEM’ler çocukların elinden kitabı, kalemi ve oyun hakkını alıp onları pres makinelerinin, yüksek gerilim hatlarının ve inşaat iskelelerinin altına itiyor. Bunun adı mesleki eğitim değildir. Bu, devlet eliyle yasallaştırılmış, patronlara ucuz ve güvencesiz iş gücü sunan bir çocuk emeği sömürüsüdür. Çocukların yeri, patronların kâr hırsına teslim edilmiş atölyeler değil; bilimin, sanatın ve güvenli geleceğin inşa edildiği okullardır.

























